مروری بر زبان و گویش مردم  آذربایجان غربی

الف ) زبان آذری : ریشه این زبان مربوط به مادهاست که در اثر گذشت زمان تحت تاثیر زبان های فارسی ، عربی و ترکی قرار گرفته است . زبان مادی که از ریشه زبانهای هند و اروپایی بوده است ، پیش از اسلام تغییر چندانی نیافته بود ، ولی تکامل و تحول پیدا کرده بود ، پس از ظهور اسلام تحت تأثیر زبان عربی و فارسی قرار گرفته است . از اوایل قرن سوم هجری ، کم کم پای امرای ترک آسیای مرکزی به آذربایجان باز شده و از قرن پنجم هجری هجوم و مهاجرت تیره های مختلف ترک به این سامان آغاز گردید . در نتیجه اختلاط زبان ترکی آسیای مرکزی با فارسی آذری ، زبان ترکی آذری پدید آمده است . کسانی هم بودند ریشه زبان آذری باستانی را فارسی و هند و اروپایی نمی دانند ، مانند خطیب تبریزی ، ناصر خسرو ، حکیم نظامی ، یاقوت حموی و مسعودی .


ب) زبان کردی : عده ای، کردی را لهجه ای از زبان فارسی و گروهی دیگر آن را زبانی مستقل می دانند. 1000 سال پیش از میلاد مسیح، آریایی ها به زبان اوستایی تکلّم می کرده اند که پدر تمام زبان های مادی، پارسی و هندی بوده است ، زبان کردی هم از ریشه های زبان اوستایی است .

منبع : سایت میراث فرهنگی استان


گويش هاي محلي آذربايجان غربي به 4 دسته  تقسيم مي شوند که شامل زبان ترکي، کردي، ارمني و آشوري است. زبان ترکي در استان داراي بيشترين تعداد متکلّم است و بعد زبان کردي است که به دو لهجه شکاک، يا کردي شمال و لهجه سرياني تقسيم مي شود. حوزه لهجه کردي شمال از کوهستانهاي شمال ماکو آغاز شده تا نزديکي هاي شهرستان اشنويه را در بر مي گيرد.
لهجه سرياني شامل شهرستانهاي اشنويه، مهاباد، بوکان، سردشت و پيرانشهر مي شود که اين دولهجه به رغم قرابتهاي زياد تفاوتهايي نيز باهم دارند که گاهي تفهيم و تفاهم را مشکل مي کند.
زبان ارمني شاخه اي از زبانهاي هند و اروپايي است که مانند زبان فارسي داراي 6 صيغه است . زبان آشوري از تيره زبانهاي آرامي است که شباهت زيادي به زبان عربي دارد و داراي صيغه است.گرچه تعداد ارامنه و آشوريان در سالهاي اخير در استان کاهش يافته ولي هر دو زبان در مدارس ارامنه و آشوريان تدريس مي شود و کودکان هر دو گروه مسيحي از ابتداي کودکي باز بان مادري خود خواندن و نوشتن را ياد مي گيرند.
در استان آذربايجان غربي غير از چهار زبان عمده یاد شده، زبان محلّي ديگري وجود ندارد و در تاريخ اجتماعي اين استان نيز تا کنون گزارشي از وجود زبانهاي محلي ديگر داده نشده است.


منبع : روزنامه آفرینش تاریخ 20/10/1386

زبان و گویش مردم تکاب


در شهرستان تکاب نیز مانند اکثر نقاط استان آذربایجان غربی، مردم به دو زبان آذری و کردی صحبت می کنند. البته لهجه آذری منطقه بسیار شبیه لهجه مردم زنجان است. شاید این تشابه زبان و لهجه بدلیل ارتباط زیاد مردم تکاب با زنجان و داد و ستد روزافزون باشد که روی لهجه مردم نیز به مرور زمان تأثیر داشته است. ناگفته نماند نزدیکی شهر زنجان به تکاب در مقایسه با فاصله ارومیه(مرکز استان) با تکاب نیز در اینمورد بی تأثیر نبوده است و مردم تکاب بیشتر برای کارهای اداری به ارومیه رفت و آمد دارند و بقیه اموراتشان معمولاْ با زنجان بوده است.