آيينهايى هستند كه بايد آنها را براى فرزندانمان و آیندگان حفظ كنيم؛ چون باعث می شوند حس كنيم به يك سرزمين و سنت تعلق داريم.اما تحولات پر شتاب جهانى همچون جهانی سازى، شهرنشينى و تاثيرات رسانه ها منجر به شبيه شدن رفتارها و سبك زندگى، نابودى تنوعات فرهنگى و حتى گرايش به تجارى كردن فرهنگ در ميان اقوام و گرو ههاى اجتماعى شده است.
   بازیها بومی و محلی از جمله رفتارهاى بشرى است كه قابليت بسيارى براى ايجاد ارتباط و گفت وگو داشته و بسيارى اوقات به عنوان وسيله اى براى رفع كدورتها و يا ايجاد تعامل ميان افراد و جوامع به كار رفته است.

براى آگاهى هرچه بيشتر دوستداران فرهنگ سنتى، تلاش شده، شمه اى از بازى هاى بومى و محلى تکاب با زبانى ساده و مختصر ارايه شود تا بتوان با همه سنين ارتباط برقرار نموده و گامي در جهت انتقال و حفاظت از ميراث ناملموس فرهنگى گوشه ای از آب و خاک كشورمان برداشته شود، هرچند كه بازى ها مانند بسيارى از عناصر فرهنگى دائماً در حال حركت و انتشار در ميان اقوام و ديگر گروه هاى اجتماعى است و لذا اختصاص و انحصار هر بازى به يك قوم و يا منطقه و حتى يك كشور امكان پذير نيست:

 بئش داش ( یه قل دو قل) :

شرح بازى: هر نفر پنج سنگ كوچك برداشته آنها را بالا مى اندازد و با پشت دست می گيرد. هر كس سنگ بيشترى روى دستش ماند شروع كننده بازى است. نفر اول پنج سنگ خود را روى زمين پخش و يكى از آنها را به هوا می اندازد، در همين حين به سرعت يكى از سنگهاى روى زمين را برداشته و آن يكى سنگ را در هوا مي گيرد. بدين صورت، همه سنگها را جمع مي كند. در مرحله بعد با انگشتان خود دروازه يا پل می سازد و در حين انداختن يك سنگ به بالا، يك سنگ ديگر را از زير دروازه، عبور می دهد (بجز سنگى كه حريف به عنوان عروس انتخاب كرده است). در مرحله بعد كه امتيازگيرى است، سنگها را به بالا انداخته و با پشت دست مى گيرد و به تعداد سنگها امتياز می گيرد. اولين فردى كه به صد امتياز برسد برنده بازى است. بازى يه قل دو قل انواع مختلفى دارد اما معمولاً اين مراحل را طى می كند: يه قل- دو قل- سه قل- چهار قل- سوت- بذار و بردار- يك دست- بشكن و نشكن-گلاب پاش- يه تخم كن- دو تخم كن-عروس- دروازه اول و دوم- بارآوردن

آرادان وردی (وسطی) :


 شرح بازی : شركت كنندگان ياركشى كرده و به دو دسته تقسيم می شوند و به قيد قرعه، مشخص می كنند اول كدام گروه، وسط باشد.
گروه برنده يا گروه كنارى نيز دو دسته مى شوند و هر دسته در يك طرف زمين بازى قرار مى گيرد.گروه كنارى سعى مى كند با پرتاب توپ به سمت ديگر، افراد وسط را هدف قرار دهد، افراد وسط هم سعى می كنند با جا خالى دادن نگذارند توپ به آ نها برخورد كند.هر كس كه مورد اصابت توپ قرار گيرد از بازى بيرون می رود.اگر كسى توپ را بدون تماس با بدن خود يا زمين در هوا بگيرد اصطلاحاً می گويند بُل گرفته است، در برابر هر بُل می تواند يكى از يارانش را كه از بازى بيرون رفته، دوباره به وسط بازی بياورد، يا امتياز خود را ذخيره كند تا اگر توپ خورد، از بازى خارج نشود.اگر آخرين فرد وسط نيز سوخت، تيم كنارى و تيم وسطى، جاى خود را عوض می كنند.و تا زمانی که بخواهند به این بازی مهیج ادامه می دهند.

خوللوق (شبیه بازی الک دولک) :

 

شرح بازى: اين بازى تقريباً در تمام مناطق ايران رواج دارد و لذا از قواعد مختلفى برخوردار است، این بازی در تکاب دو نفری است (در سایر نقاط ایران شركت كنندگان به دو دسته تقسيم می شوند. تيم آغازكننده به قيد قرعه انتخاب می شود.) سرتيم دسته اول، به وسيله چوبى به طول حدوداً 80 سانتيمتر(الك)، چوب كوچك(دولك) را به سمت تيم مقابل پرتاب می كند و الك را در كنار محل پرتاب مى گذارد.
دسته مقابل سعى می كند چوب دولك را در هوا بگيرد، در اين صورت، بازى به نفع آنها تمام می شود و گرو هها جابجا  می شوند. درغير اينصورت، يك نفر از گروه دوم چوب دولك را بر میدارد و به سمت الك پرتاب می كند و سرتيم گروه اول سعى می كند دولك را در هوا بزند اما اگر نتواند مانع به زمين افتادن دولك شود، اين بار نوبت آن بازيكن تمام شده و بازى را به يكى از ياران گروه خود واگذار مي كند.
پس از برنده شدن، هر عضو تيم برنده با الك، دولك را روى هوا ميزند (مانند عمل روپايى در فوتبال). هر تعداد ضربه كه بتواند به دولك بزند به همان تعداد مى تواند توسط الك، دولك را به دورتر پرتاب كند. همه اعضا اين كار را كرده و پشت سر هم دولك را به منطقه دورتر می برند. افراد بازنده بايد از آخرين نقطه، تا نقطه شروع بازي، افراد برنده را كولى دهند.شایان ذکر است این بازی غیر ایران در کشور هند نیز رواج دارد.

جوراب بازی:

 شرح بازی:اين بازى بيشتر درشبهاى طولاني پاييز و زمستان همچنين شبهاى ماه مبارك رمضان، انجام ميگيرد.
جوراب بازی جزو رايجترين بازى هاى تکاب است و گاهى جوانان از روستايى به روستاى ديگر مي روند تا با هم رقابت كنند و ممكن است چند روز ادامه پيدا كند. ابتدا شركت كنندگان به دو گروه تقسيم مي شوند و مقابل يكديگر مى نشينند، هر گروه در مقابل خود پنج جوراب پشمى رنگارنگ با دهانه باز مي گذارند و به قيد قرعه گروه شروع كننده بازى مشخص مي شود . يك نفر از گروه، چوب كوچكى كه مازوج ناميده ميشود را ابتدا به تيم مقابل نشان داده و دست خود را در جوراب ها تك به تك وارد ميكند و مازوج را در يكى از جورابها پنهان مي كند، تيم مقابل اگر بتواند در اولين انتخاب، مازوج را پيدا كند يازده امتياز مي گيرد و جهت بازى عوض مي شود، در غير اين صورت يازده امتياز از آنها كسر مي شود. تيم بازنده مي تواند جورابهاى خالى را مشخص كند تا به جوراب اصلى نزديك شود و به اين صورت امتياز از دست ندهد، اگر جوراب حاوى مازوج را پيدا كرد مى بايست جورابهاى مانده را بشمارند و به همان تعداد امتياز بگيرند و اگر هربار اشتباه انتخاب كنند به تعداد جورابهاى مانده، كسر امتياز دارند. سقف امتيازات، توافقى است. اين بازى در نقاط مختلف، داراى قواعد متفاوتى نيز مى باشد.

شاه وزیر:


شرح بازی:اين بازى از قدمت زيادى در ايران برخوردار است و انواع آن در نقاط مختلف ايران اجرا ميشود. ابتدا به قيد قرعه و از طرق گوناگون مانند انداختن قاپ و يا قوطى كبريت و يا نوشتن روى برگه هاى قرعه، افرادى بعنوان شاه، وزير، جلاد و دزد انتخاب ميشوند. سابقاً در قهوه خانه هايى كه پاتوق پهلوانان و زورخانه كاران بود و بزرگان و ريش سفيدان محله ها نيز شركت می كردند، بازى شاه وزير فضايى اخلاقى و معنوى پديد می آورد چرا كه برخى از ارزشهاى اجتماعى از طريق اجراى اين بازى اشاعه ميافت. در اين مجامع، بازى غالباً با فرستادن صلوات و غزل خوانى و مرثيه خوانى و پخش شيرينى و چاى همراه بود.

    در شكل كنونى اين بازى، شاه از وزير مي خواهد كه دزد را معرفى كند چنانچه وزير، دزد را درست حدس بزند شاه دستور تنبيه دزد را مي دهد و اگر اشتباهاً جلاد را بعنوان دزد معرفى كند، شاه دستور تنبيه وزير را مي دهد. تنبيه ها معمولاً شامل زدن ترنا به كف دست،سياه كردن صورت، سواري دادن به همه، كشيدن سبيل آتشين، خريد چاى براى همه، آواز خوانى و بسيارى از موارد ديگر است.

کباب کباب


شرح بازی : نوعی بازی و سرگرمی دو نفره است که دو بازیکن رویروی هم می نشینند. یکی از آنها دستهای خود را پیش می آورد و بازیکن دیگر دستهایش را روی دستهای او می گذارد. کسی که کباب پز است (یعنی دستهایش در زیر قرار دارد) باید با سرعت دستهایش را از زیر کباب بیرون بکشد و محکم روی کباب بکوبد. اگر موفق شود، جای کباب پز با کباب عوض می شودو بازی ادامه می یابد.این بازی تا زمانی که دو نفر بخواهند ادامه می یابد.

اون ایکی جوز(دوز)

 

شرح بازی: نوعی بازی دو نفره است (دو گروهی هم می شود بازی کرد) که هر کدام 12 سنگریزه دارند(البته سنگریزه های دو گروه باید باهم متفاوت باشند و به جای سنگریزه از چوب و پلاستیک نیز می توان استفاده کرد) و طریقه بازی به این شکل است که هر بازیکن سعی می کند سنگریزه ها در یک ردیف 3 تایی جور کند تا بتواند یکی از سنگریزه های طرف مقابل را حذف و به دلخواه از بازی خارج کند و یک سنگریزه جایگزین کند و اگر هم سنگریزه ها چیده شده باشند، هر بازیکن تنها یک خانه می تواند حرکت کند. هر بازیکن که زودتر یک ردیف ۳ تایی درست می کند، می تواند یکی از سنگهای حریف را حذف کند.

دوقوز جوز (دوز)

شرح بازی :

شبیه بازی اون ایکی جوز است با این تفاوت که تعداد سنگریزه ها در این بازی برای هر کدام ۹ تا است.

 اوچ جوز(دوز)

شرح بازی :

شبیه بازی اون ایکی جوز است با این تفاوت که تعداد سنگریزه ها در این بازی برای هر کدام ۳ تا است.

بازی_محلی_تکاب_دوز/جوز

جنگ نادری

شرح بازی :

این بازی شباهت کمتری دارد با بازیهای اون ایکی جوز، دوقوز جوز و اوچ جوز، تعداد سنگریزه ها برای هر بازیکن 24 عدد است، یک بازی فکری و جالب و سرگرم کننده است و در حال حاضر در برخی از روستاهای شهرستان تکاب همچنان این بازی به عنوان سرگرمی اهالی محسوب می شود امّا کم کم در حال فراموشی است ...

 

ادامه دارد...