شعر تکاب

تکاب ای مهد با نام و نشانم
گران گنجی زعهد باستانم

نگر بر خطه زرخیز ایران
نهان اندر دلش تخت سلیمان

به دامن پرورانم پاکبازان

ز نام پاک آنان جاودانم

هنرمند و هنر را زادگاهم

هنرجو را چو مادر مهربانم

به اهل فضل و تقوا مسکنم من

همانا معرفت را آشیانم
جوانان رشید کردو ترکم

چو خونند و توان در جسم و جانم

در آغوشم چو گل خفته شهیدان

که ((بل احیا))بود ورد زبانم

به آذربایجان از شرق تا غرب

زمین نام است و در آذر بجانم

نشان بر قدمتم تخت سلیمان

و یا شیز است و آتشفشانم

ز فرق عارفین ایوب انصار

همیشه سربلند و شادمانم

ساری قورخان، چملی گل،کرفتو

که من خوش منظر از اینها ندارم

سفر کرده به آثارم نظر کن

که روشن جام گویا از جهانم

به نعمت های بی حدی که دارم

له الملک له الحمدش بخوانم

وجه تسمیه تکاب یا تیکان تپه

تيکان تپه به معني تپه پر از خار است. اين نامگذاري احتمالاً به سبب وجود خارهاي اطراف شهر مي باشد.

تيكان Tikan: كلمه اي تركي به معني خار، فرم قديم آن "تيكگه نTikgәn" از مصدر "تيكمه كTikmәk" به معني سوراخ كردن با چيزي مثل سوزن است (اين مصدر امروز به معني دوختن است).در تركي تركيه "ديكه ن" (حال آنكه ديكمه ك در زبان تركي به معني برافراشتن است)، در تركمني "تيكه ن". "تيكه نه ك-تيگه نه ك" فرم تصغيري اين كلمه در تركي قپچاقي است.

تپه Tәpә: تؤپو، تؤپؤ، تؤپه، دپه: كلمه اي تركي به معني تپه، قله، قله كوه، فراز، نوك پديده اي طبيعي مانند كوه، يا انسان، فرق سر، سر، راس. معني اوليه آن فرق سر بوده است (تبك، تركي چوواشي).تاغ تؤپوسيTağ töpüsü: قله كوه، تؤپؤرهTöpörә: بر فرق سر).در تركي هاي گوناگون تؤبؤTöbö (شمال شرقي، قيرقيزي، آلتائي، ياقوتي، دولقان)، تؤپهTöpә(جنوب شرقي، اويغوري)، تؤبهTöbә(شمال غربي، قازاقي، نوقاي، بالقار، قوموق، قاراقالپاق)، تئپاTepa(ازبكي)، تؤپوTöpü(تركي قديم، قاراخاني، تركي ميانه)، تپهTәpә(قاراخاني، تركي ميانه، تركي تركيه، آذربايجاني، قاقاووز، تركمني)، دپهDәpә(تركي تركيه، تركمني)، توبئTübe(تاتاري، باشقير، چوواشي)، ته يTәy(تووا-توفالار).همريشه با توپ، توپوز، توپوق، توپال، توپاق، ....در تركي معاصر. به صورت دؤبه به زبان مغولي و در شكل تپه وارد زبان فارسي شده است."تپه" از كلماتي است كه به وفور در نامهاي جغرافيائي آذربايجان، ديگر سرزمينهاي ترك با آن برخورد مي شود.در برخي از لغتنامه ها به تركي الاصل بودن اين كلمه اشاراتي شده است: تپه:کوه پست و پشته بلند(برهان، انجمن آرا، آنندراج، ناظم الاطباء).آن را به فارسي دري تبره، تبرک و گر بکاف فارسي نيز گويند.(انجمن آرا، آنندراج ).هر جاي از زمين که برآمده و گرد باشد (ناظم الاطباء).در ترکي تپه بفتح اول و دوم بمعني قله و بالاي سر است (حاشيه برهان چ معين).و کلاه زنان را نيز گفته اند و آن چيزي باشد محرابي که زنان از گلابتون و مرواريد دوزند و از طلا و جواهر نيز سازند و بر پيشاني نصب کنند.(برهان، از ناظم الاطباء).و کله و کلاه را که از ماهوت يا شال پشمينه باشد نيز تپه کلاه گويند بجهت برآمدگي.(انجمن آرا، آنندراج). جاي مدور که از خاک کود و نرم کنند براي کاشتن گلها (يادداشت بخط مرحوم دهخدا).مجازاً چيزي برآمده را گويند ... مزيد موخر امکنه: آل تپه، ايلغارتپه، ترنگ تپه، تقرتپه، تيکان تپه، دوشان تپه، ساليان تپه، قراتپه، قراواي تپه، قلي تپه، گل تپه، گمش تپه، گندل تپه، يارم تپه.

 

ريشه شناسي هاي نادرست

١-در برخي منابع نام تيكان تپه، به شكل پيكان تپه ثبت شده است كه نادرست است.

 

٢-در خصوص معنی تکاب در جای دیگر وبلاگ (یعنی معنای تکاب)توضیح داده شده است.  

٣-كلمه "تكTәk " بكار رفته در نام تكاب نيز، كلمه اي تركي به معني تك، تنها، صرفاً، يكه و يگانه است. اين كلمه در اغلب زبانهاي تركي به صورت تك و در معدودي از آنها به شكل تيك (تاتاري، باشقير)، تگاران (بالقار)، تگين (قاراقالپاق) و ... بكار مي رود. در تركي خاقاسي تيك به معني صفر است. "اري باردي، قالدي قوروق يئري تكƏri bardı, qaldı quruq yeri tәk . (مرد مرد و زمين خشك تنها باقي ماند). اين كلمه به زبان فارسي نيز وارد شده است.نام تيكان تپه در سال ١٣١٦ در راستاي سياستهاي دولت پهلوي به تكاب تغيير نام داده شده است.

 

نکته: شایان ذکر است در شهرستان عجب شیر، بخش قلعه چای، روستای پوکت نیز اثری واقع شده است به نام "تیکان تپه" که مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و این اثر در تاریخ ۹ اردیبهشت ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۸۳۹۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.